Het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) heeft berekend hoeveel mensen een kankerdiagnose bespaard blijft als Nederlanders minder alcohol drinken

Eén op de twee Nederlanders krijgt in de loop van het leven de diagnose kanker. Door gezond te leven wordt het risico op kanker kleiner. Verschillende soorten kanker worden namelijk veroorzaakt door een ongezonde leefstijl, waaronder het drinken van alcohol.

Het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) heeft berekend hoeveel mensen een kankerdiagnose bespaard blijft als Nederlanders minder alcohol drinken. Dit is gedaan in samenwerking met het Trimbos-instituut en gezondheidsfondsen die zich inzetten voor De Gezonde Generatie, waaronder KWF Kankerbestrijding en MDL Fonds. Als Nederlanders vanaf 2032 twee glazen alcohol per week minder drinken, voorkomt dit gemiddeld 427 kankerdiagnoses per jaar. Voor de periode tot 2050 voorkomt deze kleine vermindering in alcoholgebruik maar liefst 11.529 kankerdiagnoses in totaal.

Alcohol en kanker
Er is overtuigend bewijs dat alcoholgebruik het risico verhoogt op minstens zeven soorten kanker. Dit zijn mondkanker, keelkanker, strottenhoofdkanker, leverkanker, slokdarmkanker, endeldarm- en dikkedarmkanker en borstkanker. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat alcoholgebruik het risico verhoogt op andere kankersoorten, zoals maag- en alvleesklierkanker. Over het algemeen geldt: hoe hoger het alcoholgebruik, hoe groter het risico op kanker. Maar er is geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik. Eerder berichtte het Trimbos-instituut al dat minder dan de helft van de volwassenen in Nederland de relatie tussen alcoholgebruik en kanker kent. Meer bewustwording hierover is van groot belang.

Het is onvoldoende bekend dat alcoholgebruik de kans op kanker vergroot, ook al bij kleine hoeveelheden. Bewustwording hiervan en beleidsmatige keuzes in het kader van preventie zijn van groot belang. Wij laten zien dat het minderen met twee glazen alcohol per week al écht een verschil kan maken op het aantal kankerdiagnoses in Nederland. Dr. Jelle Evers, projectleider en senior clinical data scientist & epidemioloog bij IKNL

De impact van minder alcohol
De onderzoekers van IKNL berekenden hoeveel kankerdiagnoses kunnen worden voorkomen wanneer wordt ingezet op minder alcoholgebruik. De berekening gaat uit van direct al minder alcoholgebruik, maar neemt mee dat het tijd kost om (meer) beleid rondom alcoholpreventie in te voeren en bewustzijn over alcohol en kankerrisico te laten ontstaan. In het scenario is dan ook opgenomen dat pas vanaf 2032 iedereen twee glazen per week minder drinkt. Tot die tijd neemt het alcoholgebruik geleidelijk af. Het effect is doorgerekend tot 2050. Het komt in totaal uit op 11.529 te voorkomen kankerdiagnoses tot 2050, omgerekend gemiddeld 427 per jaar. Bij mannen gaat het dan met name om het voorkomen van endeldarm- en dikkedarmkanker, bij vrouwen vooral om borstkanker.

Alternatief scenario
Daarnaast berekende IKNL in een ander scenario de impact van een beperking in het alcoholgebruik voor de groep mensen die meer dan vier glazen per week drinkt. Als deze groep vanaf nu start met minderen zodat zij maximaal vier glazen alcohol per week drinken vanaf 2032, voorkomt dit 16.767 kankerdiagnoses tot 2050. Dat zijn gemiddeld 621 kankerdiagnoses per jaar.

Als Nederlanders structureel minder alcohol drinken, kunnen we de komende jaren duizenden kankerdiagnoses voorkomen. Dat laat zien hoe groot de gezondheidswinst van alcoholpreventie is. Bewustwording alleen is niet genoeg: stevig alcoholbeleid is nodig om gezondere keuzes te ondersteunen. De leefomgeving staat nu nog vol ongezonde prikkels, zoals alcoholreclame, die het gedrag van mensen sterk beïnvloeden, vooral dat van jongeren. Een wettelijk verbod op alcoholreclame die kinderen en jongeren bereikt is daarom een logische en noodzakelijke eerste stap. Dorine Manson, directeur van KWF Kankerbestrijding.

Daadwerkelijke impact is groter
De daadwerkelijke impact van een vermindering in het alcoholgebruik op het aantal te voorkomen kankerdiagnoses is waarschijnlijk nog groter dan wat nu is berekend. Deze berekening omvat namelijk alleen de zeven kankersoorten waarvoor het sterkste wetenschappelijk bewijs bestaat dat alcoholgebruik een rol heeft. Er zijn nog meer kankersoorten waar alcoholgebruik zeer waarschijnlijk het risico vergroot, zoals maagkanker, of waarbij dat mogelijk zo is, zoals alvleesklierkanker. Het effect van minder alcoholgebruik op het aantal te voorkomen kankerdiagnoses wordt hierdoor waarschijnlijk onderschat.

Daarnaast versterkt roken het schadelijke effect van alcoholgebruik. Mensen die zowel alcohol drinken als roken hebben een aanzienlijk hoger risico op kanker. Het gaat dan vooral om kanker in de mond, keel, het strottenhoofd en de slokdarm. De huidige berekening beperkt zich nu alleen tot alcoholgebruik en laat het versterkend effect van roken buiten beschouwing. De totale impact van minder alcoholgebruik op het aantal te voorkomen kankerdiagnoses wordt hierdoor onderschat. In een eerder onderzoek keek IKNL naar het effect van stoppen met roken op het aantal te voorkomen kankerdiagnoses, maar hier werd alcoholgebruik buiten beschouwing gelaten. Een gezamenlijke aanpak om zowel alcoholgebruik als roken terug te dringen kan nóg meer kankerdiagnoses voorkomen dan is berekend.

Bovendien levert minder alcoholgebruik nog bredere gezondheidswinst op. Zo is alcoholgebruik een risicofactor voor in totaal meer dan 200 lichamelijke en mentale aandoeningen. De gezondheidswinst is niet alleen voor het individu zelf, maar ook voor dienst naasten en omgeving. Daarnaast zal minder alcoholgebruik ook een daling van de zorgkosten betekenen. Ook binnen de Nederlandse Kanker Agenda is specifiek aandacht voor het verminderen van alcoholgebruik.

Alcoholgebruik in Nederland Momenteel drinkt bijna driekwart (73%) van de Nederlanders alcohol – mannen vaker dan vrouwen (cijfers uit 2024). Mannen die drinken, drinken gemiddeld meer dan acht glazen per week. Bij vrouwen is dit bijna vijf glazen. Wel neemt het aantal drinkers de laatste jaren licht af. Ook het aantal glazen dat wordt gedronken daalt geleidelijk. De berekeningen laten zien hoeveel kankerdiagnoses in de toekomst te voorkomen zijn als het alcoholgebruik verder daalt, boven op de trend die al in gang is gezet.

We zien de afgelopen jaren een dalende trend in het alcoholgebruik, maar het is onzeker of die ontwikkeling zich de komende jaren voortzet. Deze berekening onderstreept hoe belangrijk het is om blijvend in te zetten op effectieve maatregelen en preventie. Dr. Marlous Tuithof, onderzoeker bij het Trimbos-instituut

Bron: IKNL