Promotieonderzoek toont aan dat de geneesmiddelentekorten vragen om een systeembrede aanpak met oog voor patiënt

Geneesmiddelentekorten zijn uitgegroeid tot een blijvend probleem in de gezondheidszorg. Tijdelijke en langdurige tekorten zijn inmiddels onderdeel van de dagelijkse praktijk en kunnen grote gevolgen hebben voor patiënten en zorgverleners. Een onlangs verschenen promotieonderzoek laat zien dat nauwe samenwerking tussen alle partijen in de geneesmiddelenketen nodig is om tekorten effectief aan te pakken. Het onderzoek richtte zich op drie thema’s: de identificatie van geneesmiddelentekorten, de kwetsbaarheid van farmaceutische toeleveringsketens en de impact op patiënten.

Tijdige en betrouwbare informatie essentieel
Een belangrijke conclusie van het onderzoek is dat tijdige en betrouwbare informatie essentieel voor zorgverleners en IGJ/CBG is om geneesmiddelentekorten te voorkomen of de gevolgen ervan te beperken. De resultaten uit het onderzoek laten zien dat het combineren van beide informatiebronnen een completer beeld oplevert. 

Kwetsbare internationale productieketens
De belangrijkste oorzaken van geneesmiddelentekorten liggen in de internationale productieketens. Productie- en kwaliteitsproblemen kunnen grote gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van geneesmiddelen.

Onderzoek naar tien veelgebruikte generieke geneesmiddelen bevestigde niet de gangbare veronderstelling dat productie in Europa en het gebruik maken van meerdere leveranciers automatisch leiden tot minder tekorten. Tekorten blijken bovendien vaak deel uit te maken van een kettingreactie van tekorten voor producten met dezelfde werkzame stof. Dit onderstreept het belang dat er niet alleen op productniveau wordt gekeken bij tekortmeldingen, maar ook op stof- en marktniveau.

Grote verschillen in gevolgen voor patiënten
Geneesmiddelentekorten worden vaak uitgedrukt in aantallen, maar de impact verschilt sterk per situatie. Een tekort met een vergelijkbaar alternatief heeft andere gevolgen dan wanneer patiënten moeten overstappen op een aangepaste of andere behandeling.

De onderzoekers ontwikkelden daarom een raamwerk om de impact beter te beoordelen. Daarbij spelen onder meer de beschikbaarheid van alternatieven, de ernst van de aandoening, de kwetsbaarheid van patiënten, extra kosten en het aantal getroffen patiënten een rol.

Een aanzienlijk deel van de tekorten leidt tot belangrijke klinische gevolgen voor patiënten. Daarnaast kunnen tekorten leiden tot extra kosten, onzekerheid en een grotere belasting voor patiënten en zorgverleners.

Samenwerking is essentieel
Volgens de onderzoeker kunnen geneesmiddelentekorten niet door één partij alleen worden opgelost. Patiënten, zorgverleners, overheid, groothandels, zorgverzekeraars en farmaceutische bedrijven beschikken ieder over een deel van de informatie en de oplossing.

Geneesmiddelentekorten zijn geen incidenteel verschijnsel meer, maar een structureel probleem met grote gevolgen voor patiënten. Beter inzicht in tekorten, meer transparantie in de toeleveringsketen en intensieve samenwerking tussen betrokken partijen zijn nodig om de impact te beperken en toekomstige tekorten zoveel mogelijk te voorkomen.

Dit promotieonderzoek is een initiatief van de Universiteit Utrecht, het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en de KNMP. Terwijl het CBG en de KNMP zich al jarenlang inzetten voor een betere aanpak van geneesmiddelentekorten, verricht de afdeling Farmaco-epidemiologie en Klinische Farmacie van de Universiteit Utrecht multidisciplinair onderzoek dat is geïnspireerd door maatschappelijke behoeften. Hierdoor bundelen de drie organisaties hun expertise om meer inzicht te krijgen in geneesmiddelentekorten en mogelijke oplossingen.

Bron: KNMP