PET-tracers zijn radioactieve stoffen die worden gebruikt bij PET-scans

Om met een PET-scan de diagnose Parkinson te kunnen stellen of om neuro-endocriene tumoren op te sporen, is een specifieke radioactieve stof nodig. Het UMCG heeft een nieuwe methode ontwikkeld om deze stof eenvoudiger, veiliger en sneller te produceren. Hierdoor kunnen aanzienlijk meer patiënten onderzocht worden. Dit verkort de wachttijd, die nu meerdere maanden bedraagt. Daardoor zijn de diagnoses eerder te stellen. Deze maand is deze op de nieuwe manier geproduceerde tracer voor het eerst aan patiënten toegediend.

PET-tracers zijn radioactieve stoffen die worden gebruikt bij PET-scans. PET-scans maken het mogelijk om biologische processen in het lichaam zichtbaar te maken. Door een kleine hoeveelheid radioactieve tracer in het lichaam te injecteren, kunnen artsen bijvoorbeeld zien hoeveel energie bepaalde weefsels verbruiken of dat ze een hoge stofwisselingsactiviteit hebben. Dit is vooral waardevol bij het opsporen van tumoren of het beoordelen van hersenfuncties.

PET-tracer voor diagnose Parkinson en opsporen tumoren
De nieuwe productiemethode richt zich op een specifieke PET-tracer: [18F]fluorodopa (FDOPA). Klinisch radiochemicus Gert Luurtsema van de afdeling Nucleaire Geneeskunde en Moleculaire Beeldvorming geeft aan dat deze tracer gebruikt wordt bij de diagnosestelling van de ziekte van Parkinson en bij het opsporen van neuro-endocriene tumoren. ‘Door deze tracer te gebruiken, kunnen artsen afwijkingen in de dopaminehuishouding zichtbaar maken, wat essentieel is bij het stellen van deze diagnoses.’

Nieuwe productiemethode eenvoudiger en veiliger
De productie van deze tracer was echter zeer complex en tijdrovend. Luurtsema: ‘De nieuwe techniek reduceert het aantal stappen in het productieproces aanzienlijk en vervangt het gebruik van radioactief gas door een vloeibare vorm. Dit maakt het proces niet alleen eenvoudiger, maar ook veel veiliger voor de medewerkers die betrokken zijn bij de productie.’

Meer patiënten te zien
Een belangrijk voordeel van de nieuwe methode is de sterk verhoogde productiecapaciteit. Luurtsema: ‘Waar we voorheen per keer maximaal vijf tot zes patiënten konden helpen, ligt dat aantal nu vele malen hoger. Uit een productiebatch kunnen wel twintig tot dertig doses voor patiënten worden gemaakt. Dit betekent dat we deze diagnostische techniek bij veel meer patiënten kunnen toepassen. Zeker voor aandoeningen waarbij een snelle en accurate diagnose cruciaal is, zoals Parkinson en kanker, is dit een grote vooruitgang.’ 

'Patienten krijgen eerder diagnose en kunnen eerder met hun behandeling beginnen'

Ontwikkeling kostte tien jaar
Het heeft meer dan tien jaar geduurd om deze techniek te ontwikkelen. Het UMCG beschikt over veel kennis op het gebied van radiochemie en heeft uitgebreide faciliteiten. Ook de onderzoeksgroep van Nobelprijswinnaar Ben Feringa werkte langdurig mee aan de chemische ontwikkeling. De radiochemici werken nauw samen met apothekers, fysici en clinici. Daardoor konden de nieuwe tracers niet alleen ontwikkeld worden, maar ook snel getest en toegepast worden in de klinische praktijk. Luurtsema: ‘Als eerste centrum in Nederland beschikte het UMCG over een eigen cyclotron, een apparaat waarmee radioactieve isotopen worden geproduceerd. Deze isotopen vormen de basis voor de tracers die nodig zijn bij PET-scans. Omdat deze stoffen maar zeer kort actief blijven, moeten ze dicht bij de patiënt worden geproduceerd.’

Kortere wachttijden, snellere diagnoses 
Afgelopen maand is de FDOPA-tracer volgens de nieuwe methode geproduceerd en voor het eerst aan patiënten toegediend. Luurtsema verwacht dat deze innovatie de patiëntenzorg sterk zal verbeteren: ‘De wachttijden worden hierdoor korter, zodat we sneller diagnoses kunnen stellen. Dit betekent dat patiënten eerder duidelijkheid krijgen en sneller met een behandeling kunnen starten. Dit kan niet alleen hun kwaliteit van leven verbeteren, maar in sommige gevallen ook hun prognose.’

Steeds meer PET-diagnostiek
Luurtsema is bijzonder trots dat deze innovatie is gerealiseerd. ‘Door de in Groningen aanwezige kennis en infrastructuur te bundelen en met veel geduld en doorzettingsvermogen is ons dit gelukt. Door de sterke vergrijzing zal het aantal patiënten met hersenziekten zoals Parkinson naar verwachting groeien. Zij zullen direct voordeel ondervinden van deze ontwikkeling. Ik verwacht dat de vraag naar PET-diagnostiek de komende jaren zal toenemen.’  Er is inmiddels een patent toegekend aan de nieuwe productiemethode.

Te gebruiken in meer ziekenhuizen
Het UMCG krijgt als Expertisecentrum voor neuro-endocriene tumoren patiënten uit het hele land doorverwezen voor complexe diagnostiek. Deze innovatie biedt daarnaast kansen voor verdere samenwerking met andere ziekenhuizen in de regio. PET-scanners zijn in meerdere ziekenhuizen aanwezig, de productie van tracers is slechts op een beperkt aantal locaties mogelijk. Door dit centraal en efficiënt te organiseren, kunnen meer ziekenhuizen gebruikmaken van deze geavanceerde diagnostiek.

Bron: UMCG